Tekezkirina rêxistinên navneteweyî ser pêwîstiya jinavbirina çekên kîmyayî
https://kurmanci.sahartv.ir/news/Şirove_û_rapor-i218209-tekezkirina_rêxistinên_navneteweyî_ser_pêwîstiya_jinavbirina_çekên_kîmyayî
Ban Kî Mûn sekreterê giştî yê Rêxistina Neteweyên Yekbûyî û sekreterê giştî yê Rêxistian Qedexetiya Berhemanîn û Berfirehkirina Çekên Kîmyayî, Ehmed Ozûmcû ser cihhatina aşitî û ewlehiyê li warê navneteweyî ji riya jinavbirina çekên navokî tekez kirin.
(last modified 2023-08-22T12:53:26+00:00 )
Nîsan 21, 2016 14:24 Asia/Tehran
  • Tekezkirina rêxistinên navneteweyî ser pêwîstiya jinavbirina çekên kîmyayî

Ban Kî Mûn sekreterê giştî yê Rêxistina Neteweyên Yekbûyî û sekreterê giştî yê Rêxistian Qedexetiya Berhemanîn û Berfirehkirina Çekên Kîmyayî, Ehmed Ozûmcû ser cihhatina aşitî û ewlehiyê li warê navneteweyî ji riya jinavbirina çekên navokî tekez kirin.

Van du rayedarên cîhanî li hevdîtian xwe li Laheyê rewşa Sûriyê jî hilkolandin. Rêxistian Qedexetiya Berhemanîn û Berfirehkirina Çekên Kîmyay li daxûyaniyekê ragihand ku Ozûmcû li vê hevdîtinê pêşktinê li bara jinavbirina çekên kîmyayî ji Ban Kî Mûn re behs kir. Li vê daxûyaniyê hevkariya Rêxistian Neteweyên Yekbûyî û Rêxistian Qedexetiya Berhemanîn û Berfirehkirina Çekên Kîmyayî meseleyeke bingehîn û pêdivî hatiey zanîn . Ban Kî Mûn û Ozûmcû li vê ehvdîtinê encamên sefera taxiam ser bi Rêxistian qedexetiya berhemanîn û berfirehkirina çekên kîmyayî bo Iraqê û hewldanên vê rêxistinê li Lîbyayê li Lîbyayê jî hilkolandin.

Piştî şerê cîhanî yê ewil ku bo cara yekê çekekî kîmyayî yanî gaza kolorê hatiye bikar anîn ku li encama wê bi hezaran kes hatine kuştin û birîndra bûne ,welatên cîhanê li bara pêwstiya qedexetiya ev çekên bixouf ku bandorên diltezîn datîne ser miro û jîngehê, li hev kirine û bi wajokirina protêkola 1925ê a Cenevrayê bikaranîna çekên kîmyayî li şêr qedex kirin lê berfirehkirin, berhemanîn û xwedaniya çekên wiha nehat qedexe kirin. loma herçend ku piraniay welatan protekola Jênêvê wajo kirin lê ev mafa ji xwe re xweyî kirin ku ger bixwe an hevpeymanên wêketien ber êrişa çekên kîmyayî bi hemen şêweyî li hember wan rawestin. Bi vî awayî piraniya kesên ku protekol îmze kirin ev mafa ji xwe re parastin ku li hember welatên ku tevlî protekolê nebûne çekên kîmyayî bi kar bînin. Ji ber van kêmasiyên protekola 1925ê li 1972 yê komîta ji çekkirinê, muzakirên konwansiyona qedexetiay çekên biyolojîk (BWC) kemiland û ji dilê vê konferansê muzakirên li bara qedexetiya çekên kîmyayî hatin li dar xistin . Bi tevlîbûna pêşeyên kîmyayî ên cîhanê nav muzakiran û her wiha li dû êrişên kîmyayî yên berfireh ên rejîma Sedam li dijîÎranê li deheka 1980an û xisarên giran ên li encama van êrişan,civaka cîhanî li deheka 1990`an karî ku peymanekê amade bike ku jinavbirian çekên kîmyayî û her wiha berfirehnekirina van çekana û madên kîmyayî yên jahrdar hatiye bi kar anîn li her derê cîhanê hildikole. Konwansiyona qedexetiy çekên kîmyayî û jinavbirina wan an konwansiyona qedxetiya çekên kîmyyaî nasiayr bi CWC li 13 Çila 1993 li Parîsê bo wajokirinê hat amade kirin û li sala 1997an cih hat û Rêxistina qedexetiya çekên navokî OPCW bi 87 endaman hat ava kirin, Niha Rêxistian qedexetiay çekên kîmyyaî li Haleya Holendê berpirsê cihanîna naveroka vê konwansiyonê ye . Heya Çila 2012an 188 welatên cîhanê bûen endamê vê rêxistinê û konwansiyona navbuhurî pejirandine.

Bi cihanîna konwansiyona çekên kîmyayî li sala1997 niha hêzxurtên cîhanê ên eskerî bitaybet Emerîka û Rûsiye neçar mane ev çekîn kavilker ji holê rakin.